ระบบการส่งจ่ายกำลังไฟฟ้าและระบบไฟฟ้ากำลังในประเทศไทย

ระบบไฟฟ้ากำลัง หมายถึง ระบบไฟฟ้าที่ประกอบด้วยระบบการผลิต ระบบการส่ง ระบบจำหน่าย และระบบการใช้กำลังไฟฟ้า โดยที่สามารถแบ่งส่วนประกอบสำคัญได้ดังนี้

ส่วนประกอบของระบบไฟฟ้ากำลัง

• 1. ระบบการผลิต (Generating System)

  หมายถึง ระบบที่มีหน้าที่เปลี่ยนพลังงานรูปอื่นๆ มาเป็นพลังงานไฟฟ้า เช่น เปลี่ยนจากพลังงานศักย์ของน้ำ หรือ พลังงานความร้อนที่ได้จากเผาไหม้เชื้อเพลิงมาเป็นพลังงานในการขับเคลื่อนเครื่องกำเนิดไฟฟ้า โดยปกติจะผลิตกำลังไฟฟ้าออกมาที่แรงดันประมาณ 10-20 kV จากนั้นแรงดันก็จะถูกแปลงให้สูงขึ้นที่ลานไกไฟฟ้า (Switch Yard) เพื่อที่จะเข้าสู่ระบบการส่งต่อไป

• 2. ระบบการส่ง (Transmission System)

  หมายถึง ระบบการส่งไฟฟ้าจากระบบการผลิตไปยังระบบการจำหน่ายกำลังเพื่อจำหน่ายกำลังไฟฟ้าให้แก่ผู้ใช้ไฟฟ้าต่อไปโดยจะทำการส่งกำลังไฟฟ้าในระดับแรงดันสูง ระบบการส่ง ได้แก่ สถานีไฟฟ้าย่อยต้นทาง สายส่งไฟฟ้าแรงสูง และบริภัณฑ์ที่ใช้ในการส่งกำลังไฟฟ้าอื่นๆ

• 3. ระบบการจำหน่าย (Distribution System)

  หมายถึง ระบบไฟฟ้าที่รับกำลังไฟฟ้าจากระบบการส่งแล้ว ทำการลดระดับแรงดันลงจากแรงดันสูงให้เป็นแรงดันปานกลางที่สถานีจำหน่ายไฟฟ้าย่อย เพื่อที่จะส่งกำลังไฟฟ้าให้ระบบการใช้กำลังไฟฟ้าต่อไป

• 4. ระบบการใช้กำลังไฟฟ้า (Utilization System)

  หมายถึง ระบบไฟฟ้าที่รับกำลังไฟฟ้าจากระบบการจำหน่ายที่มีระดับแรงดันสูงเป็นแรงดันปานกลางแล้วทำการลดระดับแรงดันลงให้เป็นแรงดันต่ำเพื่อจ่ายกำลังไฟฟ้าให้กับบริภัณฑ์ เครื่องใช้ไฟฟ้าต่างๆ

การส่งจ่ายกำลังไฟฟ้าในประเทศไทย

สำหรับการประเทศไทยในขณะนี้ การผลิตและการส่งจ่ายกำลังไฟฟ้านั้นดำเนินงานโดยหน่วยงานซึ่งเป็นรัฐวิสาหกิจ 3 แห่ง ซึ่งแต่ละหน่วยงานก็มีหน้าที่รับผิดชอบแตกต่างกันไป ดังนี้คือ

• การไฟฟ้าฝ่ายผลิตแห่งประเทศไทย (กฟผ.) หรือ Electricity Generating Authority of Thailand (EGAT.)
• การไฟฟ้านครหลวง (กฟน.) หรือ Metropolitan Electricity Authority
• การไฟฟ้าส่วนภูมิภาค (กฟภ.) หรือ Provincial Electricity Authority (PEA.)

การไฟฟ้าฝ่ายผลิตแห่งประเทศไทย มีหน้าที่จัดหาแหล่งพลังงานและผลิตกำลังไฟฟ้าให้เพียงพอต่อความต้องการของประเทศ รวมทั้งมีอำนาจในการจัดซื้อ หรือขายกำลังไฟฟ้ากับประเทศเพื่อนบ้านใกล้เคียงแล้วจัดส่งต่อให้การไฟฟ้านครหลวงและการไฟฟ้าส่วนภูมิภาค โดยจะมีศูนย์ควบคุมระบบไฟฟ้าคอยควบคุมการผลิต และการส่งกำลังไฟฟ้า ให้สอดคล้องกับลักษณะการใช้ไฟฟ้าแต่ละแห่งอยู่ตลอดเวลา

ผู้ผลิตไฟฟ้าภาคเอกชน

เพื่อเป็นการช่วยแบ่งเบาภาระของการไฟฟ้าฝ่ายผลิต รัฐบาลจึงได้มีนโยบายสนับสนุนให้บริษัทเอกชน ตั้งไฟฟ้าเพื่อผลิตกระแสไฟฟ้า ดังนี้

1. บริษัทผลิตไฟฟ้าขนาดใหญ่ (Independent Power Producer หรือ IPP)
2. บริษัทผลิตไฟฟ้าขนาดเล็ก (Small Power Producer หรือ SPP)

ประเภทของโรงไฟฟ้า

ในปัจจุบันการไฟฟ้าฝ่ายผลิตแห่งประเทศไทย มีโรงไฟฟ้าอยู่หลายแบบด้วยกัน ดังนี้

โรงไฟฟ้าพลังน้ำ

การผลิตไฟฟ้าด้วยพลังงานน้ำ ได้แก่ การสร้างเขื่อนเก็บกักน้ำขึ้น และอาศัยพลังงาน ของน้ำเหล่านี้ไปหมุนกังหันใบพัด และหมุนเครื่องกำเนิดไฟฟ้าต่อไป โรงงานไฟฟ้าแบบนี้จะสามารถเดินจ่ายไฟฟ้าได้รวดเร็วภายในเวลา 5 นาที ไม่ต้องใช้เชื้อเพลิงในการผลิต ต้นทุนในการผลิตจึงต่ำมาก

โรงงานพลังไอน้ำ

โรงไฟฟ้าแบบนี้มีข้อดีคือสามารถสร้างให้มีกำลังผลิตสูงๆ ได้ แต่จะใช้เวลาติดเครื่องนานประมาณ 6-8 ชั่วโมง เพราะจะต้องใช้เวลาจุดเตาอุ่นเครื่องต้มน้ำให้กลายเป็นไอน้ำจนมีอุณหภูมิ และความดันตามกำหนด เพื่อส่งไปหมุนเครื่องกังหันขับเคลื่อนเครื่องกำเนิดไฟฟ้า

ข้อมูลสรุปหน่วยงานและหน้าที่ในระบบไฟฟ้า

• หน่วยงาน: การไฟฟ้าฝ่ายผลิตแห่งประเทศไทย (กฟผ.) | หน้าที่: จัดหาแหล่งพลังงาน ผลิตและส่งกำลังไฟฟ้าไปยังสถานีไฟฟ้าย่อยทั่วประเทศ
• หน่วยงาน: การไฟฟ้านครหลวง (กฟน.) | หน้าที่: รับไฟฟ้าจาก กฟผ. เพื่อจำหน่ายในเขตกรุงเทพและปริมณฑล
• หน่วยงาน: การไฟฟ้าส่วนภูมิภาค (กฟภ.) | หน้าที่: รับไฟฟ้าจาก กฟผ. เพื่อจำหน่ายในส่วนภูมิภาคทั่วประเทศ
• หน่วยงาน: IPP และ SPP | หน้าที่: บริษัทเอกชนที่ผลิตไฟฟ้าเพื่อจ่ายเข้าสู่ระบบของ กฟผ.