ทำไมน้ำประปาไทยถึง(ยัง)ดื่มไม่ได้ และปัญหาการจัดการน้ำประปาในท้องถิ่น

ปัจจัยที่ทำให้น้ำประปาสะอาดและดื่มได้ ไม่ใช่แค่เรื่องความสะอาดของท่อ แต่แรงดันน้ำก็มีผล แม้จะมีการประชาสัมพันธ์โดยการประปานครหลวงเอง ว่าน้ำประปานั้นสะอาดและดื่มได้ มีการควบคุมคุณภาพน้ำทุกขั้นตอน เพื่อสุขอนามัยที่ดีของประชากร แต่ขณะเดียวกันก็จำเป็นต้องปรับปรุงระบบท่อ และการซ่อมท่อให้ได้มาตรฐาน เพื่อคงคุณภาพน้ำประปาปลายทาง

แรงดันน้ำเกี่ยวข้องอะไรกับน้ำสะอาด

ดร. จิรเมธ ช้างคล่อม ภาควิชาวิศวกรรมทรัพยากรน้ำ มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ ได้อธิบายไว้ว่า ระบบประปาคือระบบที่มีน้ำไหลผ่านท่อตลอดเวลา เพราะฉะนั้น หากมีส่วนใดส่วนหนึ่งของท่อที่สกปรกจะถูกชะล้างและกระจายออกไปจนถือว่าไม่ส่งผลกระทบต่อคุณภาพน้ำ เนื่องจากระบบประปาเป็นระบบที่มีการรั่วซึม แรงดันน้ำจึงเป็นตัวช่วยที่จะคอยดันไม่ให้สิ่งแปลกปลอมจากภายนอกท่อซึมเข้าสู่ภายในท่อเรื่อยๆ

นอกจากนี้ ปัจจัยที่ทำให้ระบบท่อนั้นเป็นที่หวั่นเกรงว่ายังคงไม่สะอาดเพียงพอ ไม่ใช่แค่ความไม่สะอาดของท่อลำเลียงเท่านั้น แต่ยังมีปัจจัยมาจากแรงดันน้ำที่ต่ำอีกด้วย รวมไปถึงการที่ประชาชนต้องใช้ระบบปั๊มน้ำและถังพักน้ำ อันเนื่องมาจากแรงดันน้ำต่ำ ซึ่งทำให้คุณภาพของน้ำแย่ลงและอาจมีเชื้อโรคปนเปื้อนจนไม่สามารถดื่มได้อย่างปลอดภัย ถึงแม้ว่าน้ำประปาต้นทางจะได้รับการการันตีว่าสะอาดปลอดภัย ดื่มได้ตามมาตรฐานองค์การอนามัยโลกก็ตาม

มาตรฐานแรงดันน้ำในต่างประเทศ

ประเทศที่น้ำประปาดื่มได้จะมีการการันตีแรงดันขั้นต่ำ โดยมีหน่วยวัดเป็นบาร์ หรือ psi (ปอนด์ต่อตารางนิ้ว) กล่าวโดยง่ายคือ แรงดันขั้นต่ำจะบ่งบอกว่าน้ำที่เปิดโดยระบบประปานั้นจะสามารถพุ่งขึ้นไปในแนวตั้งได้กี่เมตร เพื่อให้มั่นใจในคุณภาพของน้ำว่าสะอาดและดื่มได้ เพราะแรงดันที่สูงจะช่วยชะล้างและดันสิ่งแปลกปลอมต่างๆ ไม่ให้เข้ามาภายในท่อได้ ดังข้อมูลเปรียบเทียบต่อไปนี้:

ปัญหาการบริหารจัดการน้ำประปาในระดับท้องถิ่น

ในหลายพื้นที่ในต่างจังหวัดที่ห่างไกล ปัญหาน้ำประปายังเป็นปัญหาใหญ่ น้ำประปาไม่เพียงพอต่อการใช้งาน น้ำประปาขุ่น ไม่สามารถเอามาทำความสะอาดร่างกาย ไม่สามารถเอามาซักเสื้อผ้าได้ ซึ่งส่งผลต่อต้นทุนในการดำเนินชีวิตของประชาชนอย่างแน่นอน จากการสำรวจโรงผลิตน้ำประปาที่ได้รับการถ่ายโอนจากการประปาส่วนภูมิภาค พบว่าสภาพปัจจุบันส่วนใหญ่มีการปล่อยปละละเลย ไม่มีการบำรุงรักษาอย่างดีพอ

ตัวอย่างปัญหาที่พบในโรงผลิตน้ำประปาท้องถิ่น:

• การจัดเก็บสารเคมี: ห้องเก็บสารเคมี เช่น คลอรีนและสารส้ม ถูกจัดเก็บโดยไม่มีมาตรฐาน ทำให้เมื่อเอาไปปรุงกับน้ำแล้วน้ำจึงไม่ได้มาตรฐาน
• โครงสร้างและเครื่องจักร: โครงสร้างของโรงผลิตน้ำประปาผุพัง และห้องเครื่องจักรที่ใช้ในการวางเครื่องสูบน้ำไม่มีการบำรุงรักษา
• การทำความสะอาดระบบ: พบกรณีถังน้ำใสไม่มีการล้างตะกอนมานานกว่า 20 ปี ทำให้มีโคลนหรือตะกอนสูงเท่าเข่าภายในถัง

เรื่องน้ำประปาของเทศบาลจึงนำไปสู่ปัญหาที่ใหญ่กว่านั้น ว่าการจะแก้ไขปัญหาน้ำประปาในประเทศไทยให้มีคุณภาพสะอาดและมีเพียงพอใช้ตลอดปี รวมถึงทำให้ดื่มได้เหมือนในต่างประเทศ จำเป็นต้องจัดการกับโครงสร้างการบริหารจัดการและการบำรุงรักษาระบบอย่างจริงจัง