ฎีกาที่ 3698/2561 โมฆะกรรม เลิกสัญญา ข้อตกลงแตกต่างกับบทบัญญัติของกฎหมาย
ในคดีนี้ สัญญาจ้างเหมาก่อสร้างอาคาร กำหนดสิทธิของผู้ว่าจ้าง ภายหลังบอกเลิกสัญญาไว้ในข้อ ๑๓ มีสาระสำคัญว่า จำเลยผู้ว่าจ้าง มีสิทธิรับค่าจ้างที่โจทก์ผู้รับจ้างดำเนินการไปแล้วแต่จำเลยยังไม่ชำระ รวมทั้งหลักประกันใด ๆ ที่โจทก์มอบไว้แก่จำเลยตามสัญญาเพื่อนำมาหักชำระเป็นค่าปรับค่าเสียหายที่โจทก์ต้องชำระแก่จำเลยอันเนื่องมาจากการผิดสัญญาของโจทก์รวมทั้งค่าใช้จ่ายที่เพิ่มขึ้นในการทำงานต่อไป หรือค่าเสียหายในการแก้ไขงานในระยะเวลารับประกันผลงาน
ข้อตกลงเกี่ยวกับทรัพย์สินและวัสดุอุปกรณ์
ส่วนเครื่องมือและอุปกรณ์การก่อสร้างที่โจทก์นำมาในสถานที่ก่อสร้าง โจทก์ยินยอมให้จำเลยยึดทรัพย์สินเหล่านั้นมาขายเพื่อหักใช้หนี้ใด ๆ ที่โจทก์มีต่อจำเลยได้ทันที่ ซึ่งข้อตกลงดังกล่าวมีประเด็นพิจารณาสำคัญดังนี้:
- อันเป็นข้อตกลงที่แตกต่างไปจากผลของการเลิกสัญญา ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา ๓๙๑
- ซึ่งมิใช่กฎหมายอันเกี่ยวกับความสงบเรียบร้อยหรือศีลธรรมอันดีของประชาชน ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา ๑๕๑
- มาตรา ๑๕๑ ระบุว่า การใดเป็นการแตกต่างกับบทบัญญัติของกฎหมาย ถ้ามิใช่กฎหมายอันเกี่ยวกับความสงบเรียบร้อยหรือศีลธรรมอันดีของประชาชน การนั้นไม่เป็นโมฆะ
การบังคับตามสัญญาและผลทางกฎหมาย
ด้วยเหตุนี้ ข้อตกลงตามสัญญาจึงมีผลใช้บังคับได้ระหว่างโจทก์จำเลย ผลก็คือโจทก์จะบังคับให้จำเลยยอมรับเอางานที่เสร็จบางส่วนงวดที่ ๑๙ และ ๒๐ อันเป็นการงานโจทก์ทำให้แล้วใช้เงินค่าจ้างให้ตามส่วนของงานนั้นตามมาตรา ๓๙๑ วรรคสาม ไม่ได้
โจทก์จะเรียกให้จำเลยชำระค่าจ้างสำหรับงวดงานดังกล่าวหรือแม้กระทั่งค่าวัสดุอุปกรณ์ในการก่อสร้างได้ต่อเมื่อ จำเลยสละหรือละซึ่งประโยชน์จากข้อตกลงเลิกสัญญาดังกล่าวมาแล้วโดยยอมรับเอาการงานที่โจทก์ทำให้แม้จะไม่แล้วเสร็จแต่ละงวดงานก็ตาม หรือยอมรับเอาวัสดุอุปกรณ์การก่อสร้างและจะชำระราคาให้
ตารางสรุปสิทธิและหน้าที่ตามคำพิพากษา
| ประเด็นพิจารณา | รายละเอียดตามข้อตกลง/กฎหมาย |
| การเรียกค่าจ้างงวดที่ ๑๙ และ ๒๐ | โจทก์ไม่มีสิทธิเรียกให้จำเลยชำระค่าก่อสร้าง เว้นแต่จำเลยได้สละหรือละประโยชน์ตามข้อตกลง |
| เครื่องมือและอุปกรณ์การก่อสร้าง | จำเลยมีสิทธิยึดมาขายเพื่อหักใช้หนี้ได้ตามที่โจทก์ยินยอมในสัญญา |
| สถานะของข้อตกลงตามมาตรา ๑๕๑ | มีผลใช้บังคับได้ ไม่เป็นโมฆะ เพราะไม่ใช่กฎหมายเกี่ยวกับความสงบเรียบร้อย |
เมื่อไม่ปรากฏว่าจำเลยได้สละหรือละประโยชน์ตามข้อตกลงเลิกสัญญารับเหมาโดยยอมรับงานก่อสร้างแล้วจะจ่ายค่าจ้างให้ ส่วนวัสดุอุปกรณ์ก่อสร้างที่อยู่ในสถานที่ก่อสร้างจำเลยไม่ได้ยอมรับไว้และจะชำระราคาให้ โจทก์ไม่มีสิทธิเรียกให้จำเลยชำระค่าก่อสร้างงวดที่ ๑๙ และ ๒๐ กับค่าวัสดุอุปกรณ์การก่อสร้างตามฟ้อง
ข้อมูลทางวิชาการเพิ่มเติม
หลักเกณฑ์ในการพิจารณาเรื่องความสงบเรียบร้อย ได้แก่ ๓.ความสงบเรียบร้อยทางวิชาชีพสำหรับวิชาชีพบางประเภท (อ้างอิง: ศนันท์กรณ์ โสตถิพันธุ์. คำอธิบายนิติกรรม-สัญญา. พิมพ์ครั้งที่ 22. กรุงเทพฯ : สำนักพิมพ์วิญญูชน, 2561)
